background
image1 image2 image3

Witamy

W historii źródła informacji stanowią

ślady myśli i czynów pozostawione przez dawne pokolenia”

Ch.V.Langlois

 

Wiedza o regionie, jego historii, kulturze, społeczności i rodzinach zawarta jest we wszystkim, co nas otacza. Źródła informacji mogą stanowić nie tylko pisane dokumenty historyczne, lecz również przekazy ustne, legendy, baśnie, kultura, tradycje i obyczaje, miejscowy język, gwara, brzmienie nazw miejscowych i nazwisk zamieszkujących tu rodzin, jak też wszelkie zabytki przeszłości.

Najcenniejsze źródło informacji stanowią sami mieszkańcy. Szczególną wartość mają relacje, opowieści i wspomnienia osób należących do najstarszego pokolenia, które od dzieciństwa łączyły silne więzi emocjonalne z najbliższym miejscem zamieszkania. Oni to stanowią ostatnie ogniwo w długim łańcuchu przekazywanych z pokolenia na pokolenie niepisanych dziejów lokalnej społeczności. I to oni w pełni rozumieją wartość „Małej Ojczyzny” przechowują w pamięci każdą informację o jej dziejach. I nie ma to znaczenia, ile upłynęło lat i czy pamięć już im szwankuje, gdyż wspomnienia z młodości nadal pozostają żywe.

Wiele informacji o historii regionu dostarcza środowisko przyrodnicze przechowujące od stuleci niezatarte ślady działalności ludzkiej. Samotnie rosnące śród pól lipy mogą się bowiem okazać ostatnią pozostałością istniejącego tam niegdyś dworu szlacheckiego.

Informacji o dziejach regionu dostarczają także stare mapy i plany przedstawiające nie tylko ówczesny stan zagospodarowania przestrzennego i nazwy miejscowe, lecz również środowisko przyrodnicze i topografię terenu. Z nich to możemy odczytać dane sięgające czasów jeszcze odleglejszych, a poprzez porównanie źródeł kartograficznych z różnych okresów historycznych, możemy stworzyć pełen obraz przekształceń, jakie dokonywały się w regionie.

 

Dokumenty ikonograficzne, do których zaliczamy obrazy, rysunki, fotografie, a także rzeźby i płaskorzeźby, poddane dogłębnej szczegółowej analizie mogą odkryć przed nami najdrobniejsze szczegóły i fakty, które z racji krótkotrwałości bądź trywialności i powszechności zostałyby pominięte w innych materiałach historycznych. Stare zdjęcia dostarczają danych o dawnych strojach, panującej modzie, zamożności i wykształceniu oraz wyglądzie zewnętrznym ludzi, a nawet pewnych cechach ich charakteru. Jeśli tylko stan zachowania na to pozwala, będą one stanowić niezbity dowód we wszystkich trudnych do rozstrzygnięcia kwestiach.

Szczegółowe i konkretne informacje dotyczące dziejów Regionu Bełżyckiego zawarte są w dokumentach źródłowych, takich jak: kroniki, pieczęcie, dawne akty prawne, przywileje, lustracje czy listy. Istotne znaczenie dla kronikarskiego przekazu ma to, kto jest jego autorem, skąd czerpał informacje o opisywanych wydarzeniach, dlaczego, kiedy i w jakich warunkach to czynił i jaki był jego stosunek do relacjonowanych wydarzeń. Wszystkie te elementy mogą w dużym stopniu kształtować dokumenty historyczne, więc jeśli na ich podstawie budujemy własną wiedzę o epizodach dziejowych, abstrahując od osoby autora, możemy popełnić poważne błędy. Badając źródła należy je także poddać krytyce – czyli sprawdzić wiarygodność zawartych w nich informacji zarówno przez porównanie uzyskanych danych z przekazami z kilku innych źródeł, jak i z wiedzą, jakiej dostarczają nauki pomocnicze historii. Jeśli to nie wystarcza, wówczas pozostaje postawienie hipotez i prowadzenie dalszych badań.

 

Dokumenty zawierające wiele informacji dotyczących historii regionu, chociaż nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę, przechowywane są w niemal każdej bełżyckiej rodzinie. To rodzinne albumy i pamiątki, stare kufry i skrzynie ze strojami, które dawno wyszły z użycia, to meble, obrazy, drobne sprzęty gospodarstwa domowego i narzędzia rolnicze, które kiedyś schowano na strychu. Zabytkiem niosącym informacje historyczne może okazać się nawet okrągły płaski kamień z wydrążonym wewnątrz otworem, służący do przykładania denek podczas kwaszenia kapusty, a będący ostatnią pozostałością żaren. Wszystkie te pamiątki i sprzęty mają jeszcze większą wartość, gdy okazuje się, że wiążą się z nimi opowieści i relacje, które ożywają w pamięci, gdy weźmiemy do ręki któryś przedmiot. Oto najpełniejszy obraz żywej historii, której nie jest w stanie zatrzeć czas, ani dokonujące się wokół przemiany.

Świadectwa historii ze względu na zawarte w nich informacje mają ogromną wartość dla nauki. Niestety, jak wszystko co nas otacza, narażone są na oddziaływanie różnych czynników i na zniszczenie. Już samo oddziaływanie czasu i wpływ warunków klimatycznych ma zgubny wpływ na źródła historyczne. Są one niszczone przez: pożary, wilgoć, wodę, gryzonie, owady, grzyby i mikroorganizmy. Częstokroć sprzyja temu niewłaściwe przechowywanie na strychach, w piwnicach, starych drewnianych domach, zatęchłych skrzyniach i szafach, gdzie bez dostępu powietrza ulegają szybkiemu butwieniu. Jakże często zdarza się też, że zabytki przeszłości trafiają pod płot lub na śmietnik wyrzucane przez tych, którzy nie zdają sobie sprawy z ich wartości historycznej i naukowej, a traktują jedynie jako bezwartościowe śmieci z przeszłości. Niestety, zdarza się i tak, że dokumenty historyczne są celowo niszczone przez osoby w zaawansowanym wieku, które spodziewając się swej śmierci, nie chcą by ich osobiste rzeczy trafiły w obce ręce. Kiedy indziej te bezcenne pamiątki przeszłości pozostające po zmarłych osobach są palone, by zgodnie z zabobonnymi przesądami „ułatwić w ten sposób odejście duszy w zaświaty”... Poważnym zagrożeniem jest również sprzedawanie starych dokumentów będących od pokoleń w posiadaniu rodziny antykwariuszom, skąd trafiając w ręce prywatnych kolekcjonerów opuszczają region, którego dotyczą i stają się niedostępne dla badaczy dziejów „Małej Ojczyzny”.

Co można zrobić, aby ocalić zagrożone dokumenty źródłowe, które znajdują się w naszym regionie? Zasadniczo powinny być one gromadzone przez placówki oświatowe jak np. szkoły w odpowiednio w tym celu przygotowanych izbach regionalnych a te, które są pamiątkami rodzinnymi mogą być przechowywane nadal przez dotychczasowych właścicieli, pod warunkiem, że zostaną właściwie zabezpieczone i konserwowane. Materiały historyczne z uwagi na ich wartość naukową są nie tylko własnością danej rodziny, lecz w równej mierze stanowią dziedzictwo całej lokalnej społeczności. Dlatego też wydaje się, że najlepszym rozwiązaniem jest pozostawienie ich w rękach dotychczasowych właścicieli i powierzenie im dalszej nad tymi źródłami opieki, przy jednoczesnym skatalogowaniu wszystkich takich materiałów i udostępnienie badaczom dziejów regionu.

Najważniejsza jest jednak powszechna świadomość, jaką rolę odgrywają źródła historyczne, co może je stanowić i jakie informacje mogą one zwierać. Tylko poprzez uświadomienie wszystkim mieszkańcom roli zabytków przeszłości w poznawaniu i dokumentowaniu naszych dziejów, możemy ocalić materialne dziedzictwo historii i kultury Regionu Bełżyckiego.

 

 

 

2017  skifo.edu.pl